Namaakborsten, zwarte emmers en een celstraf: deze expositie wil je wakker schudden
Een kunstwerk over Trump en Epstein leverde een Amerikaanse kunstenaar 36 uur cel op. In Breda hangt het wél. Silence is Violence laat zien hoe kunstenaars uit landen met weinig vrijheid zich uitspreken – voor het eerst buiten hun eigen grenzen.
De deelnemende kunstenaars komen uit landen waar de vrijheid op zijn minst onder druk staat, zoals Iran, Syrië, Palestina, Gaza, Oekraïne, Hong Kong, Griekenland en de Verenigde Staten. Maar ook ons eigen Nederland is vertegenwoordigd.
Silence is Violence is samengesteld door kunstenaar Joyce Overheul, op uitnodiging van DeLOODS. Een deel van de werken is hier opnieuw gemaakt vanwege de veiligheidsrisico’s bij het versturen.
„We deden een open oproep, waarop dertig kunstenaars reageerden’’, zegt Overheul. „Daaruit selecteerden we deze dertien deelnemers. Daarbij is het belangrijk dat we anonimiteit garandeerden, als ze dat wilden. Dit zijn geen werken die ze in eigen land in een galerie kunnen hangen of plaatsen.’’
Goed voorbeeld daarvan is Stolen Childhoods van een anonieme Amerikaanse kunstenaar. Het is een werk over Donald Trump en zedendelinquent Jeffrey Epstein. „De kunstenaar is hierdoor 36 uur in een Amerikaanse gevangenis beland’’, weet Overheul. „Terwijl ze voor de wet niets fout deed. In augustus komt ze voor de rechter, pas daarna wil ze haar identiteit bekendmaken.’’
Namaakborsten
Confronterend is de videoproductie van de Griekse Eugenia Grammenou, die laat zien hoe het is om als vrouw op te groeien in een patriarchale samenleving. Met enorme namaakborsten en zwaar aangezette make-up presenteert ze zichzelf als een karikatuur van een vrouw.
Een ander werk dat eruit springt, staat midden in de ruimte van DeLOODS: twee grote zwarte emmers met daarin – ogenschijnlijk – afval. Kunstenaar Khaled Chujaa (29) studeert aan kunstacademie St. Joost en woont sinds 4,5 jaar in Nederland.
Hij is deze ochtend in DeLOODS aanwezig voor tekst en uitleg. „Ik was nog jong toen Assad het regime overnam van zijn vader. Daarmee veranderde er niets in Syrië. Na de val van het regime, twee jaar geleden, was er hoop. Maar die is nu vervlogen door de opstelling van het nieuwe regime.’’ Met zijn werk wil hij laten zien wat het is om hoop te krijgen, die vervolgens weer wordt afgenomen.
Wij-tegen-zij
Overheul: „We worden overspoeld door oorlogsbeelden en een wij-tegen-zijpolitiek. Met de verhalen die we op deze tentoonstelling zien, tonen we ook hoe goed we het hier hebben. Al wordt ook aan onze vrijheid getornd. Neem bijvoorbeeld de hang naar meer controle op de journalistiek. Maar de kunstenaars die we hier zien, kunnen zich in hun eigen land niet eens meer uitspreken. Zoals het werk van de kunstenaar uit Hong Kong, die mensen afbeeldt als konijnen. Zij zou daar thuis voor worden opgepakt. De kunst hier vertelt verhalen die we anders niet zouden horen.’’
Ruth de Vos van DeLOODS is blij met de expositie in haar ruimte: „Voor mij is kunst een manier van communiceren’’, zegt ze. „En kunstenaars zijn de kanaries van de samenleving’’, doelt ze op de waarschuwende functie van de vogeltjes in kolenmijnen.
In hun kunst laten de makers zien waar het volgens hen aan schort in de maatschappij, waar het fout gaat en waar de gevaren schuilen. „Voor ons als kunstenaarscollectief in Breda is het belangrijk om mensen van buiten naar hier te halen.’’ Zo krijgen ze een stem in een wereld die vrijer is dan waar ze vandaan komen.
Silence is Violence is tot en met zondag 21 juni te bezoeken in DeLOODS in de Scheldestraat, op zaterdag en zondag van 13.00 tot 17.00 uur.
